previous next

جلسه دفاع از پایان نامه خانم منصوره بصیری دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش پزشکی جامعه نگر تحت عنوان

« بررسی تاثیر مداخله آموزشی بر مهارتهای ارتباطی و خودکارآمدی بهورزان شهرستان ساوه» به راهنمایی آقای دکتر حسین شهنازی روز دوشنبه ۱۷ دیماه ۹۷ در دفتر گروه برگزار شد. ‎
چکیده
سابقه و هدف: برای ارائه مراقبت های بهداشتی خوب و مناسب، ارتباط موثر بین بهورزان و مردم یک مهارت ضروری است. مطالعه حاضر با هدف ارزیابی تاثیر مداخله آموزشی بر مهارت های ارتباطی و خودکارآمدی بهورزان انجام شد. 
مواد و روشها: در این مطالعه نیمه تجربی ۱۰۴بهورز شاغل در مراکز بهداشت ساوه و زرندیه (۶۰ نفر ساوه و ۴۴ نفر زرندیه) شرکت داشتند. به روش تصادفی ساده بهورزان ساوه در گروه آزمون و تمامی بهورزان شاغل در زرندیه که ۴۴ نفر بودند در گروه کنترل قرار گرفتند. اطلاعات با استفاده از پرسشنامه ای مشتمل بر اطلاعات دموگرافیک، خودکارآمدی و چک لیست مهارتهای ارتباطی قبل و ۲ ماه بعد از مداخله آموزشی از هر دو گروه جمع آوری گردید. گروه مداخله در ۵ جلسه آموزشی ۹۰ دقیقه ای مهارتهای ارتباطی و خودکارآمدی شرکت کردند. اطلاعات جمع آوری شده با استفاده از نرم افزارspss نسخه ۱۸ و آزمون‌های کای‌دو، تی مستقل، و تی زوجی در سطح معنی‌داری کمتر از ۰۵/۰  تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: قبل از مداخله آموزشی اختلاف معنی‌داری بین گروه آزمون وکنترل از نظر میانگین نمره مهارتهای ارتباطی و خودکارآمدی وجودنداشت. اما بعد از مداخله آموزشی تفاوت معناداری بین دو گروه در تمامی حیطه های مهارت ارتباطی (شروع جلسه و ایجاد رابطه، جمع آوری اطلاعات، توجه به دیدگاه مراجعان و ارائه اطلاعات، توافق دوطرفه و پایان دادن به جلسه)و خودکارآمدی ملاحظه گردید(۰۰۱/۰>p). بعبارت بهتر می توان گفت در گروه آزمون بعد از مداخله آموزشی میانگین نمره خودکارآمدی و همه حیطه های مهارت ارتباطی افزایش معنا داری یافته است.
نتیجه گیری: آموزش مهارتهای ارتباطی موجب بهبود خودکارآمدی و مهارت ارتباط بین فردی بهورزان شد.بنابراين طراحي و اجراي برنامه های آموزشی مشابه در سایر گروهها و کادر پزشکی همچون پزشکان، پرستاران، ماماها پيشنهاد مي شود.
کلمات کلیدی: مهارتهای ارتباطی، بهورز، خودکارآمدی، مراقبت بهداشتی

The Effect of Communication Skills Training on self-efficacy and effective communication on primary healthcare workers‪(Behvarz)‬
Mansooreh Basiri1, Mahmood Karimy2, Hossein Shahnazi3*
۱ Student Research Committee, School of  Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran 
۲. Social Determinants of Health Research Center, Saveh University of Medical Sciences, Saveh, Iran
۳.Associate professor of health education,   Department of Health Education and Promotion, School of Public Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran
 

Abstract

Background and Objective: Effective communication between primary healthcare workers and people is a critical skill for good and appropriate healthcare.‎ The purpose of this study was to determine the impact of communication skills training on self efficacy and effective communication on primary healthcare workers ‪(Behvarz)‬.‎
Materials and Methods: In this quasi-experimental study, the participation included 104 primary healthcare workers (44 Zarandieh city and 60 Saveh city) employed by health center of Saveh and Zarandieh in 2018.‎ By applying the simple random sampling, Saveh primary healthcare workers was assigned to the interventional group and Zarandieh to the control group.‎ Data were collected before intervention and 2 month after intervention by a questionnaire including demographic variables, self-efficacy, and communication skills checklist.‎ The interventional group received afour90-minutesessions training course on self-efficacy, interpersonal and communication skills.‎ Intervention and control groups were followed for two months after the educational session.‎ Finally, Data was analyzed using SPSS software ver.‎19 and t test and chi-square.‎ P-values less than 0.‎05 were considered significant.‎
Results: Results showed that the mean scores for the self-efficacy and communication skills, showed no significant differences between two groups before the intervention.‎ After the educational program, in interventional group compare with control group, significant differences were observed (P < 0.‎001).‎ In other words, after the intervention were significantly increased in the mean score of self efficacy and communication skillsof intervention group.‎
Conclusion: A communication skills education was associated with improvement in interpersonal skills and self-efficacy.‎ So, design and performance of similar educational programs is recommended in various medical groups’ staff such as physicians, nurses, midwives, etc.‎
Keywords: communications kill, Behvarz, self-efficacy, health care

مقدمه
در کشور ایران، کوچکترین جزء سیستم بهداشت و درمان کشور در شبکه بهداشت و درمان شهرستان، خانه بهداشت میباشد که وظیفه اصلی آنها فراهم آوردن خدمات بهداشتی به افراد و جمعیت تحت پوشش خود در روستا است[۱]. هدف از ارائه این خدمات تامین سلامت جسمی و روانی افراد به بهترین نحو ممکن است. یکی از مهم ترین ویژگی های این مراکز باید دارا بودن کیفیت مناسب ارائه خدمات بهداشتی به جمعیت تحت پوشش باشد[۲]. از این رو ماموریت اصلی کارکنان مراکز بهداشتی باید فراهم آوردن خدمات بهداشتی با کیفیت و کسب دانش و مهارت لازم جهت ارتقای سلامت جامعه باشد برخورداری از کیفیت خدمات و به تبع آن بهره مندی از رضایت مندی مراجعان مستلزم دارا بودن ارائه دهنگان این خدمات از مهارتهای مناسب ارتباطی و خودکارآمدی است[۲, ۳].از مهمترین عوامل تعیین کننده میزان رضایت مراجعین در محیط های بهداشتی و درمانی، توانایی برقراری ارتباط مناسب با مراجعان است[۴].
یکی از موانع جدی در ارائه مراقبت های بهداشتی عدم توانایی برقراری ارتباط موثر با افراد می باشد. عدم برقراری ارتباط موثر با مراجعان و بیماران موجب عدم برطرف سازی مشکلات و نیازها، اختلال در دریافت صحیح اطلاعات و آگاهی و درنتیجه کاهش میزان رضایتمندی آنان خواهد شد.عدم وجود مهارتهای ارتباطی مناسب باعث ایجاد آسیب در محیط های بهداشتی میشود و بسیاری از افراد به جهت فقدان این مهارت در معرض آسیبهای فراوان در محیط کار و زندگی شخصی خود میباشند[۵, ۶]. بهورزان به عنوان اولین سطح از ارائه دهندگان خدمات بهداشتی شناخته میشوند[۷]. یکی از وظایف بهورزان ارایه آموزش مناسب به افراد تحت پوشش و ارائه خدمات بهداشتی از طریق به کارگیری مهارتهای ارتباطی مناسب است. بهورزان به عنوان ارائه دهنده مراقبت سلامت در کوچک ترین واحد و اولین سطح ارائه خدمات نظام سلامت کشور از جایگاهی کلیدی برخوردارند[۸, ۹]. لذا توانایی بهورزان در برقراری ارتباط موثر با افراد یکی از الزامات مهارتی آنها میباشد[۴].
مهارت های ارتباطی به توانایی برقراری ارتباط با دیگران توسط فرد گفته میشود به گونه ای که از هرگونه تنش اجتناب کرده و نتایج مثبتی به بار آورد. دارا بودن این مهارت سبب میشود افراد بتوانند ارتباط صحیح و موثری با یکدیگر برقرار نمایند. این مهارت در زندگی افراد به قدری حائز اهمیت است که میتوان به نوعی ریشه اصلی آسیبها و یا پیشرفتهای فردی را در گرو این مهارت دانست. مهارت ارتباطی میان فردی شامل توانایی برقراری کلام، گوش دادن فعال، درک منظور متقابل و ایجاد بازخورد نسبت به صحبتهای افراد است[۵, ۱۰]. در علوم پزشكي مهارت ارتباطي به عنوان مهارتي ضروري براي تمامي گروهها معرفي شده است و با اهداف خاصي از جمله آموزش به بيمار، جمعآوري اطلاعات، حمايت از بيمار و يا درمان وي برقرار ميشود. براساس مطالعات انجام شده کاركنان حوزه سلامت در زمينه مهارتهاي ارتباطي مشکلاتی دارند[۱۱]. در یک مطالعه Symonو Swanson نشان دادند که ۷۰% از اشتباهات پزشكي، مربوط به مشکلات ارتباطی بین بيمار وپزشك است[۱۲].تحقيــق رضــايي هم نــشان داد كــه ۴۷.۵% از پزشــكان مهــارتهــاي ارتبــاطي ضــعيف، %۳۵متوسـط و تنهـا ۵/۱۷%مهـارت ارتبـاطي خـوبدارند[۱۳].همچنين درصد قابل توجهي از شكايات بيماران از پرسنل حوزه سلامت و بكارگيري نادرست دستورات درماني ناشي ازمشكلات ارتباطي است[۱۴]. علاوه بر این مطالعات قبلی نشان دادند که مشکلات ارتباطی در ۹۴-۸۴ درصد از موارد ارتباطی بین بیماران و پرسنل درمانی وجود دارد[۱۵].امروزه ثابت شده که ارتباط موثر كاركنان حوزه سلامت باعث کاهش اضطراب، پذیرش و پیگیری بهتر درمان و دستورات دارویی[۱۵]، کاهش هزینه های بهداشتی، افزایش آگاهی، خودمراقبتی و رضایت مندی بیماران[۱۰][۱۶, ۱۷]می شود.

خود کارآمدی یکی دیگر از توانایی های شخص در اعتماد به خود جهت پیگیری و دنبال کردن اهداف رفتاری گفته میشود. مطابق نظر بندوراخودکارآمدی نقشی کلیدی در جهت تغییر رفتار ایفا میکند چراکه میتواند برانتخاب افراد در اتخاذ تصمیمات در مراحل مختلف رفتار اثر بگذارد[۱۸].خودکارآمدی عنصر اصلی نظریه شناختی-اجتماعی است که به درک و یا قضاوت هر فرد نسبت به توانایی های خود در انجام وظایف و مسئولیتهای محوله اشاره دارد. این مفهوم به اعتماد فرد به اینکه توانایی عبور از طیف وسیعی از خواسته ها و موقعیت های جدید را دارد تا مسئولیتهای محوله خود را انجام دهد اشاره دارد[۱۹]. به طور کلی این توانایی به قابلیت فرد برای کنار آمدن با موقعیت های تنش زا به گونه ای کارامد اطلاق میشود. این مفهوم با توجه به تفکرات و اعمال انسانها در هر فردی متفاوت است و بدون وجود خودکارآمدی، رشد روان شناختی افراد و نیز توانایی افراد در مواجهه با مشکلات کاری و شخصی دچار مشکل میشود[۱۹, ۲۰].
ارتقای مهارت های ارتباطی و روابط انسانی و نیز خودکارآمدی در محیطهای مراقبت سلامت از اهمیت ویژه ای برخوردار است[۴, ۲۱]. بهورزان به عنوان افرادی که یکی از بیشترین ارتباطات با مراجعین به محیط های بهداشتی درمانی را دارند،‌باید از مهارتهای ارتباطی در حد مطلوب برخوردار باشند[۱۱]. متخصصان علوم ارتباطی معتقدند ايـن مهارت هـا عمـدتاً اكتسـابي بوده و قابـل يـادگيري هسـتند[۱۱]. همچنین مطالعات متعددنشان میدهند که نه تنها مهارتهای ارتباطی را میتوان آموزش داد بلکه تغییرات حاصل از آموزش مهارتهای ارتباطی قابل تداوم نیز هست[۲۲].پژوهش های قبلی نشان داده اندکه آموزش مهارت های ارتباطی منجربه بهبودخودکارآمدی  می شود[۲۳, ۲۴].
با توجه به نقش اساسی بهورزان در ارائه خدمات بهداشتی-درمانی کشور به کلیه آحاد جامعه، افزایش آگاهی، و بهبودمهارتهای ارتباطی و خودکارآمدی آنها به وسیله مداخله آموزشی میتواند نقش مهمی در بهبود توانایی انجام مسئولیتهای آنها و درنتیجه ایجاد رضایتمندی مراجعین به مراکز بهداشتی ایفا نماید[۹].بنابراین بایدآموزش های مناسب درجهت بهبودالگوهای ارتباطی ومیزان خودکارآمدی بهورزان موردتوجه سیاست گذاران بهداشتی قرارگیرد[۸]. لذا پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تاثیر مداخله آموزشی بر مهارتهای ارتباطی و خودکارآمدی بهورزان انجام شد.

مواد و روشها
این پژوهش، یک مطالعه مداخله‌ای نیمه تجربی بود که جامعه پژوهش آن را کلیه بهورزان (۱۱۰ نفر) شاغل در در مراکز بهداشت شهرستان های ساوه و زرندیه در سال ۱۳۹۷ تشکیل دادند. حجم نمونه مورد نیاز برای انجام این مطالعه با استفاده از فرمول    و با توجه به مطالعات قبلی[۲۵] با در نظر گرفتن سطح اطمینان ۹۵%و توان آزمون برابر با ۸۰% و اندازه اثر ۶، برای هر گروه ۴۴ نفرمحاسبه شد که با توجه به احتمال ریزش نمونه ها در گروه آزمون تعداد نمونه ها به ۶۰ نفر افزایش یافت و در گروه کنترل همه ۴۵ بهورز شاغل در شهرستان زرندیه وارد مطالعه شدند که یک نفر قبل از شروع مطالعه انصراف داده و از مطالعه خارج شد.
دراین مطالعه،روش نمونه گيري به اينصورت بودکه ابتدا با توجه به اینکه بهورزان شهرستان های زرندیه و ساوه از ویژگیهای علمی و فرهنگی همسانی برخوردار بودند بصورت تصادفی ساده بهورزان زرندیه درگروه کنترل و بهورزان ساوه در گروه آزمون قرار گرفتند. در مرحله بعد با استفاده از لیست بهورزان دو شهرستان به روش تصادفی ساده ۱۰۴ بهورز (۶۰ نفر در گروه آزمون و ۴۴ نفر در گروه کنترل) انتخاب و وارد مطالعه شدند.معیارهای وروددراین مطالعه شامل بهورزانی بودکه درطول انجام مطالعه در خانه بهداشت مشغول بکارباشندومشکل جسمی و روانی موثربرای ارتباط نداشته باشند و معیار خروج نیز شامل عدم رضایت آگاهانه، و عدم حضور در دو جلسه متوالی کلاس های آموزشی بود.
ابزارگرداوری داده‌هاشامل سه بخش اطلاعات زمین های،پرسشنامه های روایی و پایایی خودکارآمدی و چک لیست ارزیابی مهارتهای ارتباطی بود(۱۳, ۱۵).بخش اول پرسشنامه مربوط به اطلاعات زمینه‌ای شرکت کنندگان( نظیر سن، جنس، سابقه کار، سطح سواد ، وضع تاهل)و بخش دوم:۸ سئوال در رابطه با خودکارآمدیو با سئوالاتی نظیر"من می‌توانم از رفتار غیرکلامی مناسب در ارتباط با بیمار استفاده نمایم."که پاسخهای آن بر روی طیف لیکرت ۵ گزینه ای از "همیشه" تا "هیچ وقت" تنظیم شده بود.بطوریکه به پاسخ همیشه نمره ۵ و نمره هیچ وقت نمره ۱ تعلق گرفت. دامنه نمرات در این سازه بین ۴۰-۸ تنظیم شده بود. نمره بالاتر نشان دهنده خودکارآمدی بالاتر بود. بخش سوم شامل چک لیست مربوط به ارزیابی عملکرد بهورزان در برقراری ارتباط با مراجعان بودکه در ۷حیطه مهارت های ارتباطی شروع جلسه(۲ سئوال) و ایجاد رابطه (۶ سئوال)،جمع آوری اطلاعات(۳ سئوال)،مهارت های توجه به دیدگاه مراجعان(۲ سئوال)ومهارت ارائه اطلاعات(۳ سئوال) ، توافق دوطرفه(۲سئوال) و پایان دادن جلسه(۴ سئوال)با سئوالاتی نظیر "مصاحبه را با یك پرسش بازشروع کرد" بود.در این بخش به عملکردصحیح (بله) نمره۲وعملکردغلط ( خیر) نمره۱تعلق می گرفت.دامنه نمره های فراگیردراین آیتم بین۲۲تا۴۴بود. مطالعه غفاری فر با ضریب آلفای کرونباخ پایایی این بخش را ۷۸/۰ نشان داد[۲۶]. سنجش پایایی پرسش‌نامه ازطریق روش آزمون آلفای کرون باخ وبا ۲۰ نفرازبهورزان که ازلحاظ ویژگی‌های دموگرافیک مشابه جمعیت هدف بودندانجام شدکه آلفای کرون باخ هم سانی درونی برای پرسشنامه خودکارآمدی و مهارتهای ارتباطی را به ترتیب۸۱ و ۷۹درصد نشان داد.
به‌منظور جمع‌آوری داده‌ها ابتدا توضیحات کافی به بهورزان واجد شرایط در مورد اهداف پژوهش و محرمانه بودن اطلاعات اخذ شده از افراد شرکت کننده در مطالعه، داده شد. همچنین تأکید شد که در هر زمان که تمایلی به ادامه حضور در پژوهش مورد نظر را نداشته باشند می‌توانند از مطالعه خارج شوند. واحدهای پژوهش در صورت تمایل و با کسب رضایت نامه کتبیوارد مطالعه شده و پرسشنامه خودکارآمدی و اطلاعات دموگرافیک قبل از اجرای برنامه آموزشی از طریق خود گزارش‌دهی، و چک لیست مهارتهای ارتباطی توسط محقق با مشاهده رفتار بهورزان با مراجعان تکمیل گردید. محتوای آموزشی مناسب، با توجه به نتایج به‌دست آمده از مطالعه پیش آزمون طراحی و طی ۴ جلسه آموزشی ۹۰ دقیقه‌ای، که خلاصه آن در جدول شماره ۱ موجود است برای گروه آزمون برگزار گردید.گروه کنترل هیچ‌گونه آموزشی دریافت نکردند. روش‌های مورد استفاده برای آموزش شامل: سخنرانی برای افزایش آگاهی، ارائه پاورپوینت برای افزایش آگاهی و تثبیت آن، نمایش فیلم به همراه ایفای نقش برای بهبودخودکارآمدی و آموزش مهارت های ارتباطی صحیح، پرسش و پاسخ برای تثبت آموخته ها، بحث گروهی برای بهبود خودکارآمدی و مهارتهای ارتباطی، ارائه کتابچه آموزشی و ارسال پیام کوتاه حاوی نکات کلیدی ارتباط موثر برای تثبیت آموخته ها در زمان‌هایی غیر از شیفت کاری بهورزان بود. دو ماه بعد از مداخله آموزشی، به‌منظور ارزیابی تأثیر مداخله آموزشی همان پرسشنامه توسط شرکت کنندگان در گروه آزمون و کنترل تکمیل گردید. پژوهش حاضر مصوب معاونتپژوهشی با شماره ۳۹۷۱۸۳ و کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی اصفهان (کداخلاق IR.MUI.REC.1397.3.183  ) بود.
داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده از نرم افزار SPSS 19 و آزمون‌ کای‌دو برای مقایسه وضعیت متغیرهای کیفی دو گروه آزمون و کنترل،آزمون تی مستقل برای مقایسه میانگین و انحراف معیار نمره متغیرهای کمی دوگروه آزمون و کنترل قبل و بعد از مداخله، و آزمون تی زوجی برای ارزیابی تاثیر مداخله آموزشی بر میانگین و انحراف معیار نمره متغیرهای کمی هر گروه قبل و بعد از مداخله استفاده شد. سطح معنی‌داری برای همه آزمون‌ها کمتر از ۰۵/۰ در نظر گرفته شد.

یافته ها
میانگین سنی بهورزان موردمطالعه۲۲/۹±۶۰/۳۹سال بود.این میزان در گروه آزمون۸۱/۸±۷۰/۳۹سال ودر گروه کنترل۸۸/۹±۴۶/۳۹سال بود. در گروه آزمون ۲۵ نفر (۴۲%)مرد و۳۵ نفر (۵۸%)زن و در گروه کنترل ۱۶ نفر (۳۶%) مرد و ۲۸ نفر(۶۴%) زن بود. دررابطه با سطح سواد نتایج نشان داد که درگروهآزمون ۸نفرابتدایی،۱۱ نفرراهنمایی، ۳۳ نفردبیرستان و ۸ نفردانشگاهی ودرگروه کنترل ۶ نفرابتدایی، ۵ نفرراهنمایی، ۳۲ نفردبیرستان ویک نفردانشگاهی بودند. نتیجه آزمون کای‌دونشان دادکه دو گروه آزمون وکنترل از نظر متغیرهای دموگرافیک کیفی (جنسیت، وضعیت تاهل،سن و سطح سواد) همسان بوده و اختلاف معنی‌داری بین دو گروه وجود نداشت(۰۵/۰<P).همینطور نتیجه آزمون تی مستقل نشان داد دو گروه را از نظر متغیر های کمی سن و سابقه کار تفاوت آماری معنی دار ندارند(۰۵/۰<P). ( جدولشماره۲). 
وضعیت وتغییرات میانگین و انحراف معیارنمره های خودکارآمدی،و حیطه‌های مهارت های ارتباطی(مهارت شروع جلسه و ایجاد رابطه، مهارت جمع آوری اطلاعات، توجه به دیدگاه مراجعان، مهارت ارائه اطلاعات، توافق دوطرف و پایان دادن به جلسه) دردوگروه قبل وبعدازمداخله آموزشی درجدول شماره۳ارائه شده است. همان‌گونه که جدول شماره۳نشان میدهدمقایسه میانگین نمرات متغیرهای مزبور باتوجه به نتایج آزمون تی مستقل،به غیر از حیطه توجه به دیدگاه مراجعین،اختلاف معنی‌داری بین گروه آزمون وکنترل قبل ازمداخله آموزشی وجودنداشت(۰۱/۰<P).اما بعد از مداخله آموزشی نتایج آزمون تی مستقل تفاوت معناداری را بین دو گروه در تمامی حیطه های مهارت ارتباطی و خودکارآمدی نشان داد(۰۰۱/۰p<).
برای ارزیابی تاثیر مداخله آموزشی طراحی شده بر متغیرهای مورد مطالعه از آزمون تی زوجی استفاده شد که نتایج این آزمون نشان داد که در گروه آزمون بعد از مداخله آموزشی میانگین نمره خودکارآمدی و همه حیطه های مهارت ارتباطی افزایش معنا داری یافته است(۰۰۱/۰p<)، در حالی که در گروه کنترل میانگین نمره حیطه مهارت جمع آوری اطلاعات در پس آزمون کاهش معنا دار (۰۴/۰p=) و مهارت ارتباطی شروع جلسه(۰۰۱/۰p=) افزایش معنادار داشته است و در سایر حیطه های مهارت ارتباطی و خودکارآمدی تغییر معنا داری ملاحظه نمی شود(۰۵/۰<P)( جدولشماره۳). 

بحث
برای ارائه خدمات بهداشتی با کیفیت، برقراری یک ارتباط خوب و موثر بین کارکنان بهداشتی و مردم یک ضرورت انکارنشدنی است. بنابراین کارکنان بهداشتی برای برقراری ارتباط موثر با بیماران و مراجعان، باید دانش لازم را داشته باشند و مهارتهای ارتباطی را فراگرفته باشند. بعبارت بهتر داشتن مهارت های ارتباطی موثر، در کنار سایر مهارت های بالینی، از جمله نیازهای ضروری برای کارکنان بهداشتی است[۲۵]. مطالعه حاضر با هدف اصلاح و بهبود مهارتهای ارتباطی و خودکارآمدی بهورزان از طریق مداخله آموزشی بود.

یافته های ما نشان داد بعد از آموزش مهارتهای ارتباطی، خودکارآمدی بهورزان افزایش معناداری یافت. بر اساس مفهوم خودکارآمدی افرادی که خودکارآمدی بالایی دارند شکستشان را به تلاش پایین نسبت میدهند تا توانایی کم، در مقابل افرادی که خودکارآمدی پایینی دارند شکستشان را به توانایی پایین نسبت میدهند[۲۱, ۲۷]. در واقع میتوان گفت که بعد از آموزش مهارتهای ارتباطی با روش هایی فراگیر محور همچون بحث گروهی و ایفای نقش که موجب درگیری ذهنی و عملی بهورزان در برنامه آموزشی و توانمندی بهتر آنها در یادگیری و انجام مهارتهای عملی همچون ارتباط موثر می شود، باور بهورزان به توانمندی خود برای ارتباط موثر با مردم و ارائه خدمات بهتر افزایش یافته است. در مطالعات قبلی[۲۸, ۲۹] خودکارآمدی برای ارزیابی رفتار سازمانی استفاده شده و کارآیی آن بعنوان یک روش کارآمدوقابلاعتمادبرایارزیابیتأثیرآموزشمهارتهایارتباطیبر کارکنان اثبات شده است. برای مثال در مطالعه Nørgaardو همکاران همسو با یافته ما بعد از آموزش مهارتهای ارتباطی، خودکارآمدی کارکنان بهداشتی در ارتباط با بیماران افزایش معنا داری یافت[۲۷]. مطالعه مروریBerkhof و همکاران نشان داد که آموزش مهارتهای ارتباطی به کارکنان پزشکی در افزایش رضایتمندی بیماران، افزایش اعتماد به نفس و خودکارآمدی پزشکان موثر است[۳۰]. در مطالعه مشابه دیگر غفرانی پورو همکاران  ثابت کردند که طراحی مداخلات آموزشی موفق برای ایجاد ارتباط موثر بین پرسنل پزشکی با مراجعان و بیماران نیازمند تمرکز برافزایش خودکارآمدی پرسنل است[۱۷].غفاری فر و همکاران هم نشان دادند که همبستگی مثبت و معنا داری بین مهارتهای ارتباطی با افزایش خودکارآمدی وجود دارد و با افزایش این مهارتها خودکارآمدی پزشکان و پرستاران افزایش یافت[۱۶]. بر خلاف یافته ما در مطالعه سعیدی و همکاران ارتباط معناداری بین مهارت ارتباطی و خودکارآمدی ملاحظه نگردید]۲۳[. از دلایل این ناهمسویی شاید بتوان به متفاوت بودن جمعیت هدف در دو مطالعه اشاره کرد یعنی در مطالعه ما بهورزان شاغل و در مطالعه احمدی دختران دانش آموز مورد مطالعه قرار گرفتند.
یافته های پژوهش حاضر نشان داد که مداخله آموزشی اجرا شده در ارتقاء مهارتهای ارتباطی بهورزان نقش داشته است. بطوری که میانگین نمره همه اجزای مهارتهای ارتباطی شامل مهارت شروع جلسه و ایجاد رابطه، مهارت جمع آوری اطلاعات، توجه به دیدگاه مراجعان، مهارت ارائه اطلاعات، توافق دوطرف و پایان دادن به جلسه در گروه آزمون افزایش معنا داری داشت. در ارزیابی پیش آزمون و تکمیل چک لیست مهارت ارتباطی ملاحظه شد اکثر بهورزان زمانی که شروع به برقراری ارتباط با دیگرانمی کنند، بیشتر بر روی اینکه چه چیزی باید بگویند تمرکز می کنند. در حالی که مطالعات قبلی  نشان داده[۲۷]، مهم ترین فاکتور در برقراری یک ارتباط موثر، «گوش دادن» است نه صحبت کردن. خوب گوش دادن تنها به معنی شنیدن و درک واژه ها و جملاتی که مخاطب تان به کار می برد نیست، بلکه به معنی درک احساسات و حسی است که گوینده سعی دارد منتقل کند[۲۶]. بنابراین در طراحی و اجرای جلسات آموزشی بر روی مهارت گوش دادن و تاثیر آن بر شروع ارتباط خوب تاکید شد و با ایفای نقش و نمایش فیلم و بحث گروهی این موضوع تفهیم شد. با آموزش این موضوع بهورزان متوجه شدند که هدف شان از برقراری یک رابطه، درک واقعی و برقراری ارتباطی موثر با مخاطبان است، و به طور طبیعی به یک شنونده ی فعال تبدیل شدند و با تمام وجود و بدون قضاوت به بیماران و مراجعان گوش داده و صحبت های او را قطع نمی کردند.این یافته همسو با مطالعه Makoul در دانشجویان پزشکی بود که بعد از مداخله آموزشی میانگین نمره مهارت ارتباطی دانشجویان پزشکی افزایش معناداری یافت[۳۱]. در مطالعه مشابه دیگر Alexander و همکاران درDuke University با آموزش مهارتهای ارتباطی موجب ارتباط موثرتر رزیدنتهای پزشکی با بیمارانشان شدند[۳۲].Barth و Lannen نیز در فرا تحلیل انجام شده آموزش مهارت ارتباطی به کارکنان بهداشتی را رویکردی امیدوار کننده برای تغییر رفتار و نگرش های ارتباطی آنها دانستند[۳۳]
 این یافته ما، یعنی بهبود مهارت ارتباطی کارکنان مهم است، چرا که برخورداري كاركنان حوزه سلامت از سطح مناسبي ازمهارت هاي ارتباطي به عنوان يك بستر ضروري برايارائه خدمات و مراقبتهاي با كيفيت همواره يك چالشاساسي براي سياست گذاران و مديران اجرايي بوده است[۱۷].از محدودیت های مطالعه حاضر می توان به  محدوديت های زمانی و وقت گیر بودن تکمیل چک لیست مهارتهای ارتباطی به دلیل پراکندگی خانه های بهداشت تحت پوشش در دو شهرستان اشاره کرد. همینطور محدودیت زمانی بهورزان برای برگزاری جلسات آموزشی باعث شد که اجرای آموزش ها در ۴ جلسه و بصورت فشرده و با سختی در انجام تمرين های عملی انجام شود.
نتیجه گیری
برنامه آموزشی طراحی شده موجب بهبود خودکارآمدی و مهارتهاي ارتباطي بهورزان گروه آزمون نسبت به گروه کنترل شد، لذا با توجه به اهمیت ارتباط موثر در پیشبرد اهداف و برنامه های بهداشتی و درمانی و رضایتمندی بیماران می توان آن را به عنوان چارچوبی جهت برنامه ریزی مداخلات آموزشی به منظور افزایش خودکارآمدی و ارتقاء مهارتهای ارتباطی  بهورزان،و سایر گروهها و کادر پزشکی همچون پزشکان، پرستاران، ماماها بکار برد.
تقدیر و تشکر
مقاله حاضر حاصل از پایان نامه کارشناسی ارشد رشته آموزش بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بوده لذا ضمن تقدیر و تشکر از معاونت پژوهشی دانشگاه مذکور برای حمایت های مادی و معنوی از این پایان نامه، تیم تحقیق بر خود لازم میدانند از بهورزان شرکت کننده در این مطالعه و نیز مسئولین دانشکده علوم پزشکی ساوه مراتب سپاسگزاری خود را اعلام نمایند. در این پژوهش هیچ گونه تضاد منافعی بین نویسندگان وجود ندارد.

     

 

آدرس

ورود کاربر

CAPTCHA
این سؤال جهت بررسی این است که آیا شما یک بازدید کننده انسانی هستید یا نه، و برای جلوگیری از ارسال اسپم خودکار.
CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.