previous next

دفاع از پایان نامه خانم زهرا حیدری دانشجوی دکتری آمارزیستی

جلسه دفاع از  پایان نامه خانم زهرا حیدری   دانشجوی دکتری آمارزیستی  تحت عنوان « مدل  های عاملی  آمیخته چند سطحی با متغیر های پیش بینی کننده آشکار وپنهان وکاربرد آن در تحلیل داده های پزشکی»  به راهنمایی آقای  دکتر آوات فیضی ومشاوره آقای دکتر حمیدرضا روح افزا   در روزچهارشنبه  ۹۶/۰۵/۰۴در دفتر گروه برگزار گردید.

 چکیده

مقدمه

"مدل‏های متغیر پنهان" به عنوان رویکردی در پرداختن به متغیرهایی که مستقیم قابل اندازه‏گیری نیستند مطرح شده‏اند. برخی از مدلهای آماری، وقتی مناسب هستند که جامعه مورد مطالعه، یک جمعیت همگن باشد، امّا منابعی موجب ناهمگنی در جامعه شده که می‏توانند مشاهدهشده یا غیر قابل مشاهده (پنهان) باشد. اگر منابع ناهمگنی جامعه مشاهده شده باشد، روشهای مربوط به گروههای چندگانه و چنانچه مشاهده شده نباشد، رویکردهایی در حوزه مدل‏های متغیرهای پنهان همچون تحلیل کلاس پنهان و مدلهای عاملی آمیخته استفاده می‏شوند. مدل عاملی آمیخته ترکیبی از مدل عاملی و مدل کلاس پنهان است که در برگیرنده هر دو نوع متغیر پنهان پیوسته و گسسته می‏باشد. با توجه به اهمیت و امکان وجود ساختارهای سلسله مراتبی در داده‏ها، بسط این نوع مدل‏ها در وضعیت چندسطحی با عنوان "مدل عاملی آمیخته چندسطحی"، اخیراً مورد توجه قرار گرفته‏اند. در پژوهش حاضر، مدل عاملی آمیخته هم در ساختار تک سطحی از طریق ورود متغیرهای پیش‏بین پنهان و هم در ساختار چندسطحی از طریق ورود متغیرهای پیش‏بین پنهان و آشکار تعمیم داده شده است.

مواد و روش‏ها

مدل عاملی آمیخته در وضعیت تک سطحی با متغیرهای پیش‏بین پنهان جهت تحلیل مجموعه داده‏های سپاهان به منظور تعیین ارتباط ناخوشیهای روانی (به عنوان پیش‏بین پنهان) و اختلالات روان‏تنی در بزرگسالان شهر اصفهان مورد استفاده قرار گرفت. تعمیم مدل عاملی آمیخته با پیش‏بین مشهود و همچنین با پیش‏بین پنهان با لحاظ ساختار چندسطحی داده‏ها جهت تحلیل دادههای پروژه کارخانه ذوب آهن اصفهان با هدف ارزیابی ارتباط الگوهای غذایی (به عنوان پیش‏بین‏های پنهان) با ناخوشی‏های روانی (افسردگی، اضطراب و پریشانی روانی) مورد استفاده قرار گرفت. سه تعمیم از مدل عاملی آمیخته چند سطحی شامل تأثیر متغیرهای پیش‏بین "مشهود"، تأثیر متغیرهای پیش‏بین "پنهان"و "ترکیبی از متغیرهای پیش‏بین مشهود و پنهان"بر متغیرهای پاسخ آشکار و پنهان سطوح مختلف (واحدهای سطح پائین و بالا) جهت تحلیل مجموعه داده‏های چندسطحی مطالعه جامع سالمندی اصفهان با هدف تعیین عوامل تبیین کننده اضطراب سالمندان مورد استفاده قرار گرفت. از روش حداکثر درستنمایی به منظور برآورد پارامترهای مدل‏های پیشنهادی استفاده شد. به منظور ارزیابی کفایت مدل‏های پیشنهادی و مقایسه مدل‏های با و بدون متغیرهای پیش‏بین، از معیارهای مختلفی مانند BIC، AIC،آماره‏های باقی‏مانده دو متغیره (BVR)، خطای رده‏بندی و آنتروپی استفاده شد. برازش مدل‏های پیشنهادی توسط نرم افزارهای LatentGOLDو MPlusانجام گرفت.

یافته‏ها

در تعیین ارتباط ناخوشیهای روانی و علائم روان‏تنی، تحلیل‏های مقدماتی (تحلیل عاملی و تحلیل کلاس پنهان) روی علائم روان‏تنی، وجود یک ساختار پنهان چهار عاملی و دو یا سه کلاس پنهان را مبتنی بر معیارهای نیکوئی برازش و تفسیرپذیری نتایج پیشنهاد داد؛ اما مدل عاملی آمیخته مبتنی بر تحمیل قیود مختلف و بر اساس پائین بودن معیار BICو بالا بودن شاخص آنتروپی، یک ساختار پنهان چهار عاملی و دو کلاسه در علائم روان‏تنی را مورد تائید قرار داد. در یک فرایند یک مرحله‏ای مدل عاملی آمیخته به منظور تعیین ارتباط ناخوشی‏های روانی (پیش‏بین پنهان) با نیم‏رخ علائم روان‏تنی، برازش یافت و ارتباطات مثبت و معنی‏دار بین پیش‏بین پنهان روانی و نیم‏رخ اختلالات روان‏تنی مشاهده شد. به منظور تعیین ارتباط الگوهای غذایی (به عنوان پیش‏بین‏های پنهان) با نیم‏رخ پنهان مشکلات روانی کارکنان ذوب آهن، برازش مقدماتی تحلیل کلاس پنهان، وجود یک ساختار پنهان ۲ تا ۴ کلاسه را بر اساس معیارهای نیکوئی برازش و تفسیرپذیری نتایج، پیشنهاد کرد امّا برازش مدل عاملی آمیخته (با و بدون لحاظ ساختار چندسطحی داده‏ها)، وجود ساختار تک عاملی-دوکلاسه بر اساس ناخوشی‏های روانی را تایید نمود. در نهایت برازش مدل عاملی آمیخته با پیش‏بین پنهان در وضعیت چندسطحی (شغل به عنوان واحد سطح بالا) عامل افزایش خطر بودن الگوهای غذایی غربی و سنتی و محافظتی بودن الگوی غذایی سالم را برای مشکلات روانی نشان داد. در تعیین عوامل تبیین کننده اضطراب سالمندان شهر اصفهان، اجرای مدل عاملی آمیخته چندسطحی روی آیتم‏های مختلف مقیاس اضطراب، مبتنی بر پائین بودن خطای رده‏بندی، بالا بودن شاخص آنتروپی و تفسیرپذیر بودن نتایج، یک ساختار پنهان دو کلاسه تائید گردید. پس از عنوان‏گذاری مناسب دو کلاس، برازش مدل عاملی آمیخته چندسطحی با پیش‏بین‏های مشهود و پنهان مختلف انجام گرفت. ورود متغیرهای کمکی (به ویژه پیش‏بین پنهان و پیش‏بین مشهود سطح بالا) منجر به بهبود کفایت مدل در مقایسه با مدل بدون متغیر کمکی شد؛ همچنین نتایج نشان داد که وجود اثر متغیر پیش‏بین مشهود (سوء تغذیه) بر تخصیص گروه‏ها (واحدهای سطح بالا) به کلاس‏های پنهان، از لحاظ معیارهای نیکوئی برازش منجر به بهبود مدل‏ها (کاهش BICو خطای رده‏بندی و افزایش آنتروپی) شد.

نتیجه‏گیری

مدل‏های پیشنهادی در رساله حاضر، از طریق تلفیق تحلیل کلاس پنهان (مبتنی بر متغیرهای پنهان گسسته)، تحلیل عاملی (مبتنی بر متغیرهای پنهان پیوسته) و مدل‏های رگرسیونی (اعم از تک سطحی یا چندسطحی) درقالب فرایندی تک مرحله‏ای منجر به گسترش کارکرد و افزایش انعطاف‏پذیری مدل عاملی آمیخته در ساختار تک سطحی و چندسطحی می‏شود. ورود متغیرهای پیش‏بین در مدل‏های عاملی آمیخته، علاوه بر ایجاد امکان ارتباط‏سنجی آنها با  متغیرهای پاسخ مشهود و پنهان مختلف (درکلاس‏های پنهان)، منجر به بهبود مدل در مقایسه با مدل بدون متغیر کمکی می‏شود. هر چند تعمیم‏های پیشنهادی در رساله حاضر باعث افزایش پیچیدگی این مدل‏ها و افزایش تعداد پارامترها می‏شود، امّا گستره کاربری آنها را بطور قابل توجهی افزایش می‏دهد چنانچه کارکرد آنها روی سه مجموعه داده واقعی نشان داده شد.

واژه‏ها و عبارات کلیدی

تحلیل عاملی، تحلیل کلاس پنهان، مدل آمیخته متناهی، مدل عاملی آمیخته، داده‏های چند سطحی، مدل‎های چند سطحی