previous next

جلسه دفاع از پایان نامه خانم فرزانه سلیمانی دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش بهداشت وارتقاء سلامت

تحت عنوان « تأثیر آموزش مادران در خصوص طرح کشوری غربالگری تکامل کودکان بر شناسایی کودکانی که روند تکاملی غیرطبیعی دارند.» به راهنمای آفای دکتر حسین شهنازی ومشاوره مهندس اکبر حسن زاده روزچهار شنبه ۱۱/۱۱/۹۶ در دفتر گروه برگزارشد.                                    

چکیده:

هدف:شناسایی زود هنگام اختلالات تکاملی و انجام مداخلات به موقع در سلامت کودکان و خانواده های آن ها تأثیر بسزایی دارد. اما شناسایی این اختلالات در برخی شهرهای ایران خیلی کمتر از میزان واقعی آن می باشد، با توجه به این امرمطالعه ی حاضر با هدف تأثیر آموزش مادران در خصوص طرح کشوری غربالگری تکامل کودکان بر شناسایی کودکانی که روند تکاملی غیرطبیعی دارند انجام گرفت.

روش ها:این مطالعه نیمه تجربی از نوع پیش آزمون –پس آزمون با گروه کنترل تصادفی شده می باشد.نمونه پژوهش ۱۰۰ مادر دارای کودک یکسال مراجعه کننده به مراکز بهداشتی –درمانی شهر نجف آباد استان اصفهان بودند. برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه ی Age and Stage Questionnaire ‪(ASQ)‬  استفاده شد. سه جلسه آموزشی برای مادران گروه آزمون برگزار گردید.پس از تکمیل پرسشنامه ها قبل و بعد از مداخله، داده ها با استفاده از نسخه ی ۲۰ نرم افزار SPSSو آزمون های آماری توزیع فراوانی، کای اسکوئر، من ویتنی، تی زوجی و تی مستقل مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

یافته ها:نتایج این مطالعه نشان داد که میانگین نمره تکامل کودکان از دیدگاه مادران در تمام حیطه ها در گروه آزمون بعد از مداخله به طور معناداری کمتر از قبل از آزمون بود (۰۵/۰ P<). به عبارت دیگر در گروه آزمون مادران بعد از مداخله بیشتر پی به مشکل کودکانشان برده اند.

نتیجه گیری:با توجه به یافته های این پژوهش، پیشنهاد می شود که برای تکمیل صحیح پرسشنامه ی ASQتوسط مادران و در نتیجه شناسایی کودکانی که روند تکاملی غیرطبیعی دارند، آموزش هایی در خصوص اهمیت غربالگری تکاملی و تشخیص زودرس اختلالات تکاملی، و همچنین نحوه ی ارزیابی کودک و تکمیل پرسشنامه به مادران دارای کودک یکسال ارائه داد.                         

کلمات کلیدی: آموزش، تکامل، کودک

 

 

 

 

 

مقدمه:

اکثر محققین اعتقاد دارند که وضعیت زندگی در طول دوران شیرخوارگی و ابتدای کودکی تأثیر قابل توجهی بر تکامل بعدی کودک دارد (۱-۳).

۶۰ درصد از رشد مغزی در تمام طول حیات انسان تا سن یک سالگی است و سالهای آغازین زندگی برای کودک، خانواده و جامعهبسیار با اهمیت است. بیشترین سرمایه گذاری در کودکان توسط خانواده و جامعه پس از شروع دوران مدرسه، جوانی و میانسالی انجام می شود که این موضوع نیاز به اصلاح دارد و در واقع بهتر است بیشترین سرمایه گذاری در سال اول زندگی صورت گیرد (۵،۴).

شناسایی زود هنگام اختلالات تکاملی و انجام مداخلات به موقع در سلامت کودکان و خانواده های آن ها تأثیر بسزایی دارد (۶- ۱۰).

در این مطالعه منظور از اختلالات تکاملی، اختلال در یکی از ۵ حیطه ی برقراری ارتباط، حیطه ی حرکات درشت، حیطه ی حرکات ظریف، حیطه ی فردی- اجتماعی و حیطه ی حل مشکل می باشد. حیطه ی برقراری ارتباط: مثل آغون کردن، گوش کردن و درک معنی گفته هاست. حیطه ی حرکات درشت: مثل چهاردست و پا رفتن. حیطه حرکات ظریف: مثل رنگ آمیزی و ترسیم خطوط. حیطه ی فردی –اجتماعی: که بر بازی های فردی، کارهای اجتماعی مثل بازی در جمع، بازی با اسباب بازی و . . . تمرکز دارد. حیطه ی حل مشکل: شامل یادگیری و بازی با اسباب بازی هاست (۱۱- ۱۴).

بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشتتقریبأ ۱۶ درصد از کودکان اختلالات تکاملی دارند (۸). براساس گزارش آکادمی متخصصین اطفال آمریکا(American Academy of Pediatrics)  ۱۲ تا ۱۶ درصد کودکان در ایالت متحده حداقل یک اختلال تکاملی دارند (۱۵).

غربالگری تکاملی عبارت است از کاربرد یک ابزار معتبر کوتاه، سریع و استاندارد که کودکان در معرض ابتلا به اختلال تکاملی را مشخص می نماید. غربالگری تکاملی به تشخیص کودکان نیازمند به ارزیابی جامع تر، کمک می نماید (۶، ۱۶). بنابراین آزمون ها و پرسش نامه های متعددی به صورت دقیق و نظام مند به منظور تشخیص تأخیر تکامل در کودکان، ساخته و اعتباریابی شده اند (۱۷-۱۹).

اما ابزاری که به صورت همگانی برای تمام جوامع و همه ی سنین کاربرد داشته باشد وجود ندارد (۶،۲).

از میان آزمون ها، پرسشنامه ی سنین و مراحل (Age and Stage Questionnaire)در حال حاضر به طور گسترده استفاده می شود (۸، ۱۸، ۲۰، ۲۱).

در حال حاضر برنامه کشوری غربالگری تکامل کودکان با پرسشنامه (ASQ)برای سن ۱۲ ماهگی در اکثر شهر های ایران در حال اجراست. در شهرستان نجف آباد استان اصفهان حدود یکسال است که این برنامه اجرا می شود اما علی رغم آمار و ارقامی که توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO)و وزارت بهداشت و درمان کشور گزارش شده است شیوع کودکان مبتلا به اختلالات تکاملی در شهرستان نجف آباد تاکنون حدود ۲ تا ۳ درصد گزارش شده است که با آمار ارائه شده توسط سازمان جهانی بهداشت و وزارت بهداشت و درمان کشور تفاوت فاحشی دارد (۱۷، ۲۲- ۲۳).

می توان گفت به دلیل شروع تازه ی برنامه ی غربالگری تکامل کودکان و عدم آشنایی خانواده ها و کارکنان بهداشتی با مراحل اجرای این برنامه، پرسشنامه ها با دقت نظر کامل تکمیل نمی شود که می تواند ناشی از هر یک از موارد زیر باشد.

-         والدین آگاهی کافی در رابطه با اهمیت پاسخ دقیق به هریک از سوالات پرسشنامه ندارند.

-         والدین از ترس این که به کودکان آن ها برچسب اختلالات تکاملی زده شود پاسخ تمام سؤالات را بله می دهند.

-         والدین در تکمیل پرسشنامه سهل انگاری می کنند و آگاهی کافی نسبت به روش صحیح تکمیل پرسشنامه ندارند.

این مطالعه در نظر داشت که با اجرای برنامه ی آموزشی ساختارمند برای مادران اهمیت تشخیص به موقع اختلالات تکاملی کودکان را به آنها یادآوری کرده و در نهایت تأثیر این آموزش را برشناسایی واقعی کودکان که روند تکاملی غیرطبیعی داشتند را ارزیابی کند.

 

روش مطالعه:

این مطالعه تجربی از نوع پیش آزمون –پس آزمون با گروه کنترل تصادفی شده و جهت آن آینده نگر بود. ۱۰۰ مادر دارای کودک یکسال مراجعه کننده به مراکز بهداشتی –درمانی شهر نجف آباد به عنوان نمونه مطالعه انتخاب شدند.روش نمونه گیری به صورت تصادفی چند مرحله ای بود، به این صورت که از مجموع ۱۲مرکز بهداشتی –درمانی شهری واقع در شهر نجف آباد که همگی از لحاظ ویژگی های افراد مراجعه کننده شبیه به هم بودند ۴ مرکز به شکل تصادفی انتخاب شدند، از این ۴ مرکز ۲ مرکز به تصادف برای انتخاب افراد گروه آزمون و ۲ مرکز دیگر برای انتخاب اعضای گروه کنترل در نظر گرفته شد.

از هرکدام از مراکز منتخب (۴ مرکز بهداشتی –در مانی) تعداد ۲۵ مادر که برای پایش رشد کودک یکساله ی خود به آن مرکز مراجعه کرده بودند به صورت در دسترس انتخاب شدند، به طوری که مجموعأ ۱۰۰مادر وارد مطالعه شدند.با توجه به رابطه ی زیر تعداد کل نمونه حداقل ۹۸ نمونه بدست آمد که در این مطالعه ۱۰۰ مادر دارای کودک یکساله در نظر گرفته شد (۵۰ نفر گروه آزمون و ۵۰ نفر گروه کنترل).

تعداد نمونه با توجه به رابطه ی              N=(Z۱+Z۲)۲(۲S۲)/d۲     حداقل ۹۸ به دست آمد.

-         Z۱  ضریب اطمینان ۹۵% یعنی ۹۶/۱ است.

-         Z۲ضریب توان ۸۰% یعنی ۸۴/۰ است.

-         Sبرآوردی از انحراف معیار نمره ی اختلالات تکاملی در هر یک از دو گروه است.

-         dحداقل تفاوت میانگین نمره ی اختلالات تکاملی بین دو گروه است که اختلاف را معنادار نشان می دهد و S۴/۰ در نظر گرفته شده است.                                                                                                   

معیار ورود داشتن فرزند یکساله و تمایل به شرکت در مطالعه بود و معیارهای خروج ابتلای فرزند به بیماری های مادرزادی مثل کم کاری تیروئید و فنیل کتونوری به تشخیص پزشک و عدم تمایل به شرکت در مطالعه در نظرگرفته شد.

در این مطالعه برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه ی سنین و مراحل Age and Stage Questionnaire(ASQ)استفاده شد.

این پرسشنامه حاوی ۱۹ پرسشنامه مجزا برای ۱۹ گروه سنی مختلف است که توسط والدین یا مراقب کودک تکمیل می شود، که در این مطالعه از پرسشنامه ی سن ۱۲ ماهگی استفاده شده است. هر پرسشنامه حاوی ۳۰ سؤال است که در مورد تکامل کودک نوشته شده و در آن سؤالات به ترتیب از فعالیت های آسان تر به فعالیت های سخت تر مرتب شده است. سؤالات هر پرسشنامه مبتنی بر ۵ حیطه ی تکاملی طراحی شده است که عبارتند از : حیطه ی برقراری ارتباط، حیطه ی حرکات درشت، حیطه ی حرکات ظریف، حیطه ی فردی- اجتماعی و حیطه ی حل مشکل (۱۴- ۱۱ ,۸)

هر حیطه شامل ۶ سؤال است که چنانچه کودک فعالیت ذکر شده در هر سؤال را بتواند انجام دهد والدین باید پاسخ " بله " را علامت بزنند. زمانی که فعالیت مورد اشاره به صورت گهگاه یا به تازگی از کودک سر زده باشد پاسخ " گاهی " را باید انتخاب کنند و جواب " هنوز نه " نشانگر آن است کودک هنوز این رفتار یا فعالیت بخصوص را انجام نداده و یا از خود بروز نداده است.

نحوه ی نمره دهی به این شکل است که در صورتی که در هرسؤال مادر جواب بله راعلامت بزند نمره ی ۱۰، گاهی نمره ی ۵ و هنوز نه نمره ی صفر رادریافت می کند. بنابراین طیف نمرات در کلیه ی حیطه ها بین ۰-۶۰ می باشد. اعتبارسنجی این پرسشنامه در مطالعه ای که توسط وامقی و همکاران در سال ۲۰۱۳ با عنوان سازگاری میان فرهنگی، اعتبارسنجی و استانداردسازی پرسشنامه ی سنین و مراحل (ASQ)در کودکان ایرانی انجام گرفت، تعیین گردید. قابلیت اطمینان تعیین شده توسط آلفای کرونباخ در دامنه ی ۰.۸۶ –۰.۷۶ و پایایی درونی ۰.۹۳ بود (۲۴).

پس از تکمیل پرسشنامه ی Base lineمادران گروه آزمون در سه جلسه ی آموزشی با اهداف رفتاری و روش های آموزشی به شرح جدول شماره ۱شرکت کردند. هرجلسه ی آموزشی ۴۵ دقیقه به طول انجامید یکماه پس از برگزاری آخرین جلسه ی آموزشیپرسشنامه ها مجددأ توسط مادران گروه آزمون و کنترل تکمیل شد. پرسشنامه های تکمیل شده وارد نرم افزار SPSSنسخه ی ۲۰ گردید. از آزمون توزیع فراوانی به منظور بررسی وضعیت اختلال در حیطه های مختلف قبل و بعد از مداخله در هریک از گروه ها، آزمون کای اسکوئر و من ویتنی به منظور یافته های دموگرافیک، و آزمون tزوجی به منظور مقایسه ی نمره ی تکامل کودکان در حیطه های مختلف قبل و بعد از مداخله در هر گروه استفاده شد.

 

 

 

 

 

یافته ها:

در این پژوهش ۱۰۰ مادر که دارای فرزند یکساله بودند حضور داشتند که توزیع فراوانی جنس کودکان، شغل و سطح تحصیلات مادران در دو گروه آزمون و کنترل در جدول شماره ی ۲ آمده است.

 یافته ها نشان داد که میانگین نمره تکامل کودکان از دیدگاه مادران در تمام حیطه ها در گروه آزمون بعد از مداخله به طور معناداری کمتر از قبل از آزمون بود (۰۵/۰ P<). به عبارت دیگر در گروه آزمون مادران بعد از مداخله بیشتر به مشکل کودکانشان پی برده اند. که داده های آن در جدول شماره ۳ آمده است.

همچنین یافته های این مطالعه نشان داد که از لحاظ برخی حیطه های مختلف تکامل میزان شناسایی واقعی اختلالات در گروه آزمون افزایش یافته است به طوری که در حیطه ی برقراری ارتباط ۲% افزایش شناسایی اختلال، در حیطه ی حل مسأله ۶% و در حیطه شخصی –اجتماعی ۴% افزایش شناسایی اختلالات اتفاق افتاد(جدول شماره ۴).

بحث:

مطالعه حاضر با هدف تأثیر آموزش مادران در خصوص طرح کشوری غربالگری تکامل کودکان بر شناسایی کودکانی که روند تکاملی غیرطبیعی دارند در شهر نجف آباد استان اصفهان در سال ۱۳۹۵ انجام گرفت.

یافته های این مطالعه نشان داد که توزیع فراوانی جنس کودکان و شغل مادران بین دو گروه آزمون و کنترل تفاوت معنادارنداشت. همچنین اختلاف معناداری بین سطح تحصیلات مادران، تعداد فرزندان و سن مادران در دو گروه آزمون و کنترل مشاهده نشد. در نتیجه می توان گقت که شغل، تحصیلات و سن مادران در شناسایی اختلالات تکاملی کودکشان تأثیری ندارد و بهتر است بدون توجه به این موارد به تمام مادرانی که کودک یکساله دارند و قرار است پرسشنامه ی ASQرا تکمیل کنند، آموزش هایی در خصوص اهمیت غربالگری تکاملی و تشخیص زودرس اختلالات تکاملی، و همچنین نحوه ی ارزیابی کودک و تکمیل پرسشنامه ارائه داد.

مطالعه flamantهمسو با مطالعه ی حاضر بیان می کند که ASQیک ابزار آسان و قابل اعتماد است که بدون در نظر گرفتن وضعیت اجتماعی و اقتصادی خانواده برای پیش بینی نتیجه ی عصبی نوزادان تا سن ۲ سالگی به کار می رود. ASQممکن است با یک تأثیر کم هزینه برای برخی از برنامه های پیگیری، سودمند باشد و به ایجاد یک حس واقعی از مشارکت والدین کمک نماید. این مطالعه نشان می دهد که والدین به خصوص مادران این پرسشنامه را تکمیل کردند و باید آگاهی لازم در زمینه ی تکمیل پرسشنامه ی ASQرا داشته باشند (۱۲).

همچنین یافته های مطالعه ی حاضر نشان داد که میانگین نمره تکامل کودکان از دیدگاه مادران در تمام حیطه­ها در گروه آزمون بعد از مداخله به طور معناداری کمتر از قبل از مداخله بود (۰۵/۰ P <). به عبارت دیگر در گروه آزمون مادران بعد از مداخله بیشتر به مشکل کودکانشان پی برده اند. با توجه به این موضوع می توان نتیجه گرفت که آموزش مادران باعث شده که آن ها حساسیت و دقت بیشتری در تکمیل پرسشنامه داشته باشند و تا زمانی که از انجام فعالیت مورد نظر در کودک خود مطمئن نشده اند جواب بله را علامت نزدند و همچنین از این که به کودکان آن ها برچسب اختلالات تکاملی زده شود نگران نبودند.

مطالعه sidorو همکاران همسو با مطالعه ی حاضر بیان می کند که تقویت دانش مادران در مورد تکامل کودکان باعث کاهش اضطراب و پریشانی مادران و بهبود تعاملات بین مادر و کودک می گردد (۲۵).

مطالعه Marchو همکاران که همسو با مطالعه ی حاضر است نشان داد که حدود ۷۰% از مادران آگاهی کافی نسبت به حیطه های مختلف تکاملی در کودکان نداشتند به طوری که پاسخ صحیح ۲۵% از سؤالات را نمی دانستند و پاسخ های نادرست آن ها عمدتأ مربوط به تکامل طبیعی کودک بود. در نتیجه می توان گفت آگاه سازی مادران در مورد تکامل کودکان و حیطه های مختلف تکاملی و اهمیت هر حیطه می تواند در تکمیل صحیح پرسشنامه کمک کننده باشد و باعث شود، کودکانی که روند تکاملی غیرطبیعی دارند شناسایی شوند (۲۶).

مطالعه steenisو همکارانش که در سال ۲۰۱۵ انجام شده ناهمسو با مطالعه ی حاضر نشان می دهد که پدر و مادر می توانند منابع معتبر و قابل اعتماد از اطلاعات در تکامل فرزندانشان باشند و ابزارهای غربالگری ممکن است در دانش والدین در مورد ارزیابی تکامل کودکانشان مفید باشد (۲۷). اما با توجه به این که در این مطالعه در گروه کنترل، میانگین نمره تکامل کودکان از دیدگاه مادران در هیچیک از حیطه­هابین دو زمان اختلاف معنادار نداشت (۰۵/۰ P >). می توان نتیجه گرفت نباید تنها به دانش والدین اطمینان نمود و علاوه بر آن ارائه آموزش هایی در خصوص غربالگری تکاملی، اهمیت انجام غربالگری در سن ۱۲ ماهگی، اهمیت تشخیص زودرس اختلالات و مراحل ارجاع و پیگیری لازم و ضروری است.

مطالعه Rydsهمسو با مطالعه ی حاضر در این زمینه سه نتیجه رابیان می کند: ۱- این نوع پرسشنامه به آسانی در انواع کیلینیک های اطفال می تواند استفاده شود. ۲- نظرات متخصصین اطفال در افزایش دقت هر یک از پرسشنامه ها تأثیر ناچیزی دارد و نظرات والدین کودک در افزایش دقت نظر این پرسشنامه ها تأثیر بیشتری دارد. ۳- این پرسشنامه سؤالات مهم در مورد چگونگی انجام غربالگری تکاملی را افزایش می دهد (۷). که با توجه به نتیجه ی سوم این مطالعه، مادران برای یافتن پاسخ سؤالات خود درمورد چگونگی انجام غربالگری تکاملی نیاز به آموزش در این زمینه دارند.

مطالعه ی piekو همکاران همسو با مطالعه ی حاضر آموزش والدین برای تکمیل صحیح پرسشنامه ی ASQرا دارای اهمیت بسزایی می داند (۲۸).

در مطالعه ی حاضر توزیع فراوانی وضعیت اختلال در تکامل کودکان، از دیدگاه مادران در گروه آزمون نشان داد که در حیطه برقراری ارتباط درصد کودکان دارای اختلال بعد ازمداخله از ۴% به ۶% و در حیطه ی حرکات ظریف و حرکات درشت تغییر چندانی نداشته و در این دو حیطه همان ۲% قبل از مداخله بوده است و در حیطه ی حل مسأله از ۴% به ۱۰% و در حیطه ی شخصی –اجتماعی از صفر به ۴% رسیده است که نشان دهنده ی تأثیر مثبت آموزش مادران در شناسایی اختلالات تکاملی کودکان به وسیله پرسشنامه ی سنین و مراحل بوده است. با توجه به این نتایج می توان گفت چون فعالیت های دو حیطه ی حرکات ظریف و حرکات درشت برای مادران عینی تر است در پاسخ دهی به سؤالات این دو حیطه کمتر اشتباه کرده اند و به اکثر سؤالات پاسخ صحیح داده اند اما حیطه های برقراری ارتباط، حل مسأله و شخصی –اجتماعی ذهنی تر هستند و برای پاسخ دهی صحیح به سوالات این ۳ حیطه نیاز است مادر با کودک خود تمرین کند.

در مطالعه ای که توسط امید یقینی و همکارانش در اصفهان انجام شد ۶۸۰ کودک بررسی شدند که ۱۱.۸% آن ها مشکوک به اختلال در یک حیطه بودند، همچنین ۱.۳% در دوحیطه و ۱.۲% در سه حیطه دارای اختلال بودند

که این اختلالات بیشتر در موارد زیر بوده است: ۵% در حیطه حل مسأله، ۴.۹% در حیطه حرکات ظریف، ۳.۲% در حیطه حرکات درشت، ۲.۲% در حیطه شخصی –اجتماعی و ۱.۲% در حیطه ارتباطات (۲۹). نتایج این مطالعه نشان دادکه اکثر کودکان در حیطه ی حل مسأله مشکل دارند که با نتایج بدست آمده در مطالعه ی حاضر همخوانی دارد. اما در سایر حیطه ها تفاوت هایی بین دو مطالعه دیده می شود که می تواند به دلیل تفاوت های موجود بین دو جامعه ی آماری باشد.

مطالعه ی  Kyerematenو همکاران که در سال ۲۰۱۴ در جمعیت زاغه نشینان کم درآمد پرو انجام گرفت، نتایج متفاوتی نسبت به مطالعه ی حاضر به دست آورد. این مطالعه ۱۲۹ کودک را مورد بررسی قرار داد که در مجموع ۵۰ نفر از ۱۲۹ کودک نتایج مشکوک برای حداقل یکی از ۵ مقیاس ارتباطات، حرکات درشت، حرکات ظریف، حل مسأله و شخصی اجتماعی داشتند (۳۰). با توجه به نتایج این مطالعه می توان گفت چون جمعیت مورد مطالعه از زاغه نشینان کم درآمد پرو انتخاب شدند آمار بیشتری از اختلالات تکاملی در کودکان آن ها دیده شده است.

نتیجه گیری نهایی:

با توجه به این که پرسشنامه ی ASQبه منظور شناسایی زودرس اختلالات تکاملی درکودکان کشور استفاده شده است، با این وجود تشخیص تکامل غیرطبیعی در برخی شهرهای ایران تاکنون در حد انتظار نبوده است. از آن جایی که نتایج این مطالعه نشان داد که آموزش نحوه ی تکمیل پرسشنامه ها و اطمینان دادن به مادران در خصوص این  که شناسایی مشکلات تکاملی در کودکان می تواند در پیشگیری از مشکلات جدی تر در آینده مؤثر باشد، به نظر می رسد که طراحی چنین مداخلات آموزشی در شهر های مختلف کشور می تواند در تکمیل صحیح پرسشنامه ی ASQدر مادران، و در نتیجه شناسایی به موقع کودکان دچار اختلالات تکاملی مؤثر باشد.

 

 

 

 

منابع:

۱.                  Aly Z, Taj F, Ibrahim S.‎ Missed opportunities in surveillance and screening systems to detect developmental delay: A developing country perspective.‎ Brain  Dev.‎ 2010;‎ 32(2)‎: 90-97.‎

۲.                  Shahshahani S, Vameghi R, Azari N, Sajedi F, Kazemnejad A.‎ Comparing the Results of Developmental Screening of 4-60 Months Old Children in Tehran Using ASQ & PDQ.IRJ.‎ 2011;‎ 9:3-7.‎

۳.                  Shahshahani S, Vameghi R, Sajedi F, Azari N, Kazemnejad A.‎ Comparing the Ddst-Ii and Asq in Motor Development Domains of 4-60 Months Old Children in Tehran City.‎ Journal of Rehabilitation.‎ 2013;‎ 13(5)‎:49-56.‎ ‪[In Persian]‬

۴.                  Glascoe FP.‎ Screening for developmental and behavioral problems.‎ Ment Retard Dev Disabil Res Rev.‎ 2005;‎ 11(3)‎: 173-179.‎

۵.                  Ghanizadeh A.‎ A preliminary study on screening prevalence of pervasive developmental disorder in schoolchildren in Iran.‎ J Autism Dev Disord.‎ 2008;‎ 38(4)‎:759-763.‎

۶.                   Shahshahani S, Vameghi R, Azari N, Sajedi F, Kazemnejad A.‎ Developmental screening of 4–60 months children in Tehran city using Denver Developmental Screening Test II and Ages and Stages Questionnaires.‎ Quarterly Journal of Rehabilitation.‎ 2011;‎ 12(3)‎:65-71.‎ ‪[In Persian]‬

۷.                  Rydz D, Srour M, Oskoui M, Marget N, Shiller M, Birnbaum R, et al.‎ Screening for developmental delay in the setting of a community pediatric clinic: a prospective assessment of parent-report questionnaires.‎ Pediatrics.‎ 2006;‎ 118(4)‎:e1178-e1186.‎

۸.                  Karimi M, Fallah R, Dehghanpoor A, Mirzaei M.‎ Developmental status of 5-year-old moderate low birth weight children.‎ Brain Dev.‎ 2011;‎ 33(8)‎:651-655.‎

۹.                  Hamilton S.‎ Screening for developmental delay: Reliable, easy-to-use tools.‎ J Fam pract.‎ 2006;‎ 55(5)‎:415-422.‎

 

۱۰.              Sices L, Stancin T, Kirchner HL, Bauchner H.‎ PEDS and ASQ developmental screening tests may not identify the same children.‎ Pediatrics.‎ 2009;‎ 124(4)‎:e640-e647.‎

۱۱.              Alvik A, Grøholt B.‎ Examination of the cut-off scores determined by the Ages and Stages Questionnaire in a population-based sample of 6 month-Old Norwegian infants.‎ BMC pediatr.‎ 2011;‎ 11(1)‎:117.‎

۱۲.              Flamant C, Branger B, de La Rochebrochard E, Savagner C, Berlie I, Rozé J-C.‎ Parent-completed developmental screening in premature children: a valid tool for follow-up programs.‎ PLoS One.‎ 2011;‎ 6(5)‎:e20004.‎

۱۳.              Elbers J, Macnab A, McLeod E, Gagnon F.‎ The Ages and Stages Questionnaires: feasibility of use as a screening tool for children in Canada.‎ Can J Rural Med.‎ 2008;‎ 13(1)‎:9-14.‎

۱۴.              Sajedi F, Vameghi R, Kraskian Mujembari A.‎ Prevalence of undetected developmental delays in Iranian children.‎ Child Care Health Dev.‎ 2014;‎ 40(3)‎:379-388.‎

 

۱۵.              Wiley S, Meinzen-Derr J.‎ use of the ages and stage questionnaire in young children who are deaf \ hard of hearing as a screening for additional disabilities.‎ Early Hum Dev.‎ 2013;‎ 89(5)‎:295-300.‎

 

۱۶.               Yaghini O, Danesh F, Mahmoudian T, Beigi B, Ebrahimian S.‎ Evaluation of Developmental Delay in Infants Who Came in for 6th Month Vaccination in Isfahan City Health Centers.‎ IJCN.‎ 2012;‎ 6(2)‎:29-32.‎

 

۱۷.              Sajedi F, Nazi S, Rohani F, Biglarian A.‎ Motor Development Skills of 1- to 4-Year-Old Iranian Children with Early Treated Phenylketonuria.‎ Quarterly Journal of Rehabilitation.‎ 2014;‎ 14 (S2) :100-106.‎ ‪[In Persian]‬

 

۱۸.              Sandler AD, Brazdzuinas D, Cooley W, Gonzalez de Pijem L, Hirsh D, Kastner T, et al.‎ Developmental surveillance and screening of infants and young children.‎ Pediatrics.‎ 2001;‎ 108(1)‎:192-196.‎

 

۱۹.              Kvestad I, Taneja S, Kumar T, Bhandari N, Strand TA, Hysing M.‎ The assessment of developmental status using the Ages and Stages questionnaire-3 in nutritional research in north Indian young children.‎ Nutr J.‎ 2013;‎12(1)‎:50.‎

 

۲۰.              Kerstjens JM, Bos AF, ten Vergert EM, de Meer G, Butcher PR, Reijneveld SA.‎ Support for the global feasibility of the Ages and Stages Questionnaire as developmental screener.‎ Early Hum Dev.‎ 2009;‎ 85(7)‎:443-447.‎

 

۲۱.              Østergaard KK, Lando AV, Hansen BM, Greisen G.‎ A Danish reference chart for assessment of psychomotor development based on the Ages & Stages Questionnaire.‎ Den Med J.‎ 2012;‎ 59(6)‎:A4429.‎

 

۲۲.              Shahshahani S, Vameghi R, Azari N, Sajedi F, Kazemnejad A.‎ Validity and Reliability Determination of Denver Developmental Screening Test-II in 0-6 Year–Olds in Tehran.‎ Iran J Pediatr.‎ 2010;‎ 20(3)‎:313-322.‎

 

۲۳.              Sajedi F, Vameghi R, Kraskian Mojembari A, Habibollahi A, Lornejad H, Delavar B.‎ Standardization an validation of the ASQ developmental disorders screening tool in children of Tehran city.‎ Tehran Univ Med J.‎ 2012;‎ 70 (7)‎ :436-446.‎ ‪[In Persian]‬

۲۴.              Vameghi R, Sajedi F,Kraskian Mojembari A,  Habiollahi A, Lornezhad H, Delavar B.‎ Cross-Cultural Adaptation, Validation and Standardization of Ages and Stages Questionnaire (ASQ) in Iranian Children.‎ Iran J Public Health.‎ 2013;‎ 42(5)‎:522-528.‎

 

۲۵.              Sidor A, Fischer C, Eickhorst A, Cierpka M.‎ Influence of early regulatory problems in infants on their development at 12 months: a longitudinal study in a high-risk sample.‎ Child Adolesc Psychiatry Mental Health.‎ 2013;‎7(1)‎:35

 

۲۶.               Bornstein MH, Cote LR.‎ “Who is sitting across from me?‎” Immigrant mothers’ knowledge of parenting and children’s development.‎ Pediatrics.‎ 2004;‎114(5)‎:e557-e564.‎

۲۷.              Steenis L,  Verhoeven M,  Hessen D, Van Baar A.‎ Parental and professional assessment of early child development: The ASQ-3 and the Bayley-III-NL.‎ Early Hum Dev.‎2015;‎ 91(3)‎:217-225.‎

۲۸.              Piek JP, Dawson L, Smith LM, Gasson N.‎ The role of early fine and gross motor development on later motor and cognitive ability.‎ Hum Mov sci.‎ 2008;‎ 27(5)‎:668-681.‎

۲۹.              Yaghini O, Kelishadi R, Keikha M, Niknam N, Sadeghi S, Najafpour E, et al.‎ Prevalence of Developmental Delay in Apparently Normal Preschool Children in Isfahan,Central Iran.‎ Iran J Child Neurol.‎ 2015;‎9(3)‎:17-23.‎

۳۰.              Kyerematen V, Hamb A, Oberhelman RA, Cabrera L, Bernabe-Ortiz A, Berry SJ.‎ Exploratory application of the Ages and Stages (ASQ) child development screening test in a low-income Peruvian shantytown population.‎ BMJ open.‎ 2014;‎4(1)‎:e004132.‎

جدول شماره ۱:  خلاصه برنامه ی آموزشی ارائه شده به مادران به تفکیک اهداف رفتاری و روش آموزش

اهداف رفتاری آموزشی

حیطه ی آموزشی

روش آموزشی

وسایل

مدت زمان

ارزشیابی

 مادران بتوانند غربالگری تکاملی را تعریف کنند.

شناختی

سخنرانی

پاورپوینت

وایت برد

۵

-

مادران قادر باشند کودکان واجد شرایط غربالگری را نام ببرند.

شناختی

سخنرانی تعاملی

پاورپوینت

وایت برد

۱۰

-

مادران اهمیت انجام غربالگری تکاملی در سن ۱۲ ماهگی را توضیح دهند.

شناختی-عاطفی

سخنرانی و پرسش و پاسخ

پاورپوینت

وایت برد

۱۰

-

مادران بتوانند اهمیت تشخیص زودرس اختلالات تکاملی را توضیح دهند.

شناختی-عاطفی

سخنرانی و پرسش و پاسخ

پاورپوینت

وایت برد

۱۰

-

مادران مراحل ارجاع و پیگیری کودکانی که دچار مشکل تکاملی هستند را توضیح دهند.

شناختی-عاطفی

پرسش و پاسخ

پاورپوینت

وایت برد

۱۰

-

مادران ۵ حیطه ی ارزیابی تکاملی را نام ببرند.

شناختی

سخنرانی

پرسشنامه

وایت برد

۵

پرسشنامه

مادران بتوانند اهمیت هر حیطه را به طور خلاصه بیان کنند.

شناختی

سخنرانی

پاورپوینت

وایت برد

۲۵

-

مادران با هر یک از سؤالات مربوط به حیطه ها و اهمیت آن ها آشنا شوند.

شناختی-عاطفی

سخنرانی و پرسش و پاسخ

پرسشنامه

وایت برد

۱۰

پرسشنامه

مادران بتوانند نحوه ی ارزیابی کودک در هر حیطه را توضیح دهند.

شناختی-عاطفی

سخنرانی و پرسش و پاسخ

پرسشنامه

وایت برد

۲۰

-

مادران تکمیل پرسشنامه ی غربالگری تکاملی را تمرین نمایند.

روانی-حرکتی

تکمیل پرسشنامه

پرسشنامه

 

۲۰

پرسشنامه

               
 

 

 

 

جدول شماره ی ۲: توزیع فراوانی جنس کودکان، شغل و سطح تحصیلات مادران در دو گروه آزمون و کنترل

متغیر

جنس

گروه آزمون

گروه کنترل

P-value

 

 

تعداد

درصد

تعداد

درصد

 

جنس کودک

پسر

۲۴

۴۸

۳۰

۶۰

۰.۲۳  *

دختر

۲۶

۵۲

۲۰

۴۰

شغل مادر

خانه دار

۴۵

۹۰

۴۱

۸۲

۰.۲۵  *

شاغل

۵

۱۰

۹

۱۸

سطح تحصیلات

ابتدایی

۱

۲

۱

۲

۰.۳۳ **

راهنمایی و دبیرستان

۱۱

۲۲

۶

۱۲

دیپلم و فوق دیپلم

۱۹

۳۸

۲۱

۴۲

لیسانس

۱۹

۳۸

۲۲

۴۴

 

* chi square

**  Mann- whithney

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره ی ۳: میانگین و انحراف معیار نمره ی تکامل کودکان در حیطه های مختلف از دیدگاه مادران قبل و بعد از مداخله در گروه های آزمون و کنترل

 

گروه آزمون

P-value*

گروه کنترل

P-value*

حیطه ها

قبل از مداخله

بعد از مداخله

 

قبل از مداخله

بعد از مداخله

 

 

 

Mean‪(SD)‬

Mean‪(SD)‬

 

Mean‪(SD)‬

Mean‪(SD)‬

 

برقراری ارتباط

۵۱(۱۱.۷)

۴۴.۴(۱۱.۲)

<۰.۰۰۱

۵۴.۹(۶.۳)

۵۴.۷(۶.۱)

۰.۴۲

حرکات درشت

۵۳.۱(۱۰.۰۴)

۵۰(۸.۹)

<۰.۰۰۱

۵۶(۵.۷)

۵۶.۱(۵.۲)

۰.۷۸

حرکات ظریف

۵۳.۱(۸.۱)

۴۹.۳(۷.۶)

<۰.۰۰۱

۵۴.۳(۹.۷)

۵۵.۲(۷.۴)

۰.۳۴

حل مسئله

۵۴.۲(۹.۳)

۴۸.۸(۱۱.۹)

۰.۰۰۲

۵۵.۳(۴.۹)

۵۴.۳(۸.۱)

۰.۳۲

شخصی-اجتماعی

۴۸.۴(۱۲.۰۱)

۴۲.۹(۱۲.۲)

<۰.۰۰۱

۵۳.۲(۹.۸)

۵۳.۱(۹.۷)

۰.۵۷

               
 

 

*Paired T test

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره ی ۴:توزیع فراوانی وضعیت اختلال در تکامل کودکان از دیدگاه مادران قبل و بعد از مداخله در دو گروه آزمون و کنترل

حیطه ها

 

وضعیت اختلال

گروه آزمون

گروه کنترل

 

 

 

قبل از مداخله

بعد از مداخله

قبل از مداخله

بعد از مداخله

 

 

 

(%) تعداد

(%) تعداد

(%) تعداد

(%) تعداد

برقراری ارتباط

اختلال

۲(۴%)

۳(۶%)

۰(۰%)

۰(۰%)

درمعرض اختلال

۰(۰%)

۱(۲%)

۰(۰%)

۰(۰%)

نرمال

۴۸(۹۶%)

۴۶(۹۲%)

۵۰(۱۰۰%)

۵۰(۱۰۰%)

حرکات درشت

اختلال

۱(۲%)

۱(۲%)

۰(۰%)

۰(۰%)

درمعرض اختلال

۲(۴%)

۲(۴%)

۱(۲%)

۱(۲%)

نرمال

۴۷(۹۴%)

۴۷(۹۴%)

۴۹(۹۸%)

۴۹(۹۸%)

حرکات ظریف

اختلال

۱(۲%)

۱(۲%)

۳(۶%)

۲(۴%)

درمعرض اختلال

۶(۱۲%)

۸(۱۶%)

۱(۲%)

۱(۲%)

نرمال

۴۳(۸۶%)

۴۱(۸۲%)

۴۶(۹۲%)

۴۷(۹۴%)

حل مسأله

اختلال

۲(۴%)

۵(۱۰%)

۰(۰%)

۱(۲%)

درمعرض اختلال

۶(۱۲%)

۶(۱۲%)

۱(۲%)

۱(۲%)

نرمال

۴۲(۸۴%)

۳۹(۷۸%)

۴۹(۹۸%)

۴۸(۹۶%)

شخصی- اجتماعی

اختلال

۰(۰%)

۲(۴%)

۲(۴%)

۲(۴%)

درمعرض اختلال

۷(۱۴%)

۷(۱۴%)

۰(۰%)

۰(۰%)

نرمال

۴۳(۸۶%)

۴۱(۸۲%)

۴۸(۹۶%)

۴۸(۹۶%)